"Tagatose" adı verilen bu tatlandırıcı; düşük kalorili olması, kan şekerini minimum düzeyde etkilemesi ve ağız ile bağırsak sağlığına olası faydalarıyla şeker arayışında dönüm noktası olabilir.

Tagatose nedir ve nerede bulunur?
Tagatose; süt ürünlerinde (ısıtma veya enzim işlemi sırasında), elma, ananas ve portakal gibi meyvelerde doğal olarak bulunan ancak doğada çok nadir rastlanan bir şeker tür.

Meyvelerdeki toplam şeker oranının sadece yüzde 0,2'sini oluşturduğu için doğrudan özütlenmesi oldukça zordur. Şimdiye kadar üretimi hem verimsiz hem de çok maliyetli olan bu madde için Tufts Üniversitesi araştırmacıları biyosentetik bir çözüm geliştirdi.

Bakteriler şeker fabrikasına dönüşüyor
Cell Reports Physical Science dergisinde yayımlanan çalışmaya göre araştırmacılar, Escherichia coli bakterilerini genetik olarak mühendislik işleminden geçirerek adeta minik birer fabrikaya dönüştürdü.

Cıvık mantardan elde edilen ve "Gal1P" adı verilen özel bir enzim, bakterilere aktarıldı.

Bu yöntemle bakteriler, bol miktarda bulunan glikozu yüzde 95 verimlilikle tagatose'a dönüştürmeyi başardı. Geleneksel yöntemlerde bu oran yüzde 40 ile yüzde 77 arasında kalıyordu.

Galaktoz gibi pahalı ham maddeler yerine glikozun kullanılması, üretimi ekonomik olarak çok daha uygulanabilir hale getirdi.

Sofra şekerinin tatlılık oranının yüzde 92'sine sahip. Yüksek yoğunluklu tatlandırıcıların aksine pişirme ve fırınlama sırasında şeker gibi karamelize olur ve ürünün fiziksel yapısını korur.

Sofra şekerinden yaklaşık yüzde 60 daha az kalori içeriyor.

İnce bağırsakta sadece kısmen emildiği için kan şekeri ve insülin seviyelerinde çok düşük artışlara neden oluyor. Bu özellik diyabet hastaları için büyük önem taşıyor.

Diş çürüklerine yol açan bakterileri beslemek yerine onların büyümesini yavaşlatıyor. Ayrıca bağırsaktaki yararlı bakteriler için probiyotik etkisi gösterebilir.

Gelecekte bizi ne bekliyor?
Araştırmacılar, bu yeni biyosentez stratejisinin sadece tagatose için değil, diğer nadir şekerlerin üretiminde de devrim yaratabileceğini belirtiyor.

FDA tarafından "genel olarak güvenli" (GRAS) sınıfına alınan tagatose, bu yeni üretim yöntemiyle birlikte gıda sanayisinde çok daha yaygın ve uygun maliyetli bir alternatif haline gelebilir.

Ciddi kan kaybı, çatışma yaralanmalarında temel ölüm nedeni olmaya devam ediyor. Bu zorluğun üstesinden gelmek için aralarında bir binbaşının da bulunduğu KAIST araştırma ekibi, kanamayı durdurmanın daha hızlı ve güvenilir bir yolunu bulmak üzere yola çıktı.

Çalışmalar sonucunda, yaraya doğrudan püskürtüldüğünde kanamayı bir saniye içinde durdurabilen ve savaş alanında hayat kurtarmak için potansiyel bir dönüm noktası sunan yeni nesil toz tipi hemostatik ajan geliştirildi.

Saniyeler içinde çözüm sunan sprey
KAIST tarafından yapılan açıklamada, yara üzerine uygulandığında hızla güçlü bir hidrojel bariyer oluşturan toz bazlı bir materyalin geliştirildiği duyuruldu. Malzeme, yaralı bölgeye temas ettiği anda yaklaşık bir saniye içinde dönüşerek yarayı neredeyse anında mühürlüyor.

Gerçek muharebe koşulları düşünülerek tasarlanan bu teknoloji, savaş alanları ve afet bölgeleri gibi zorlu ortamlarda bile anında sertleşiyor. Depolama sırasındaki stabilitesi sayesinde acil müdahale için hızlıca konuşlandırılabiliyor.

Mevcut yöntemlerin eksiklikleri gideriliyor
Tıpta yaygın olarak kullanılan geleneksel yama tipi hemostatik ürünler, düz şekilleri nedeniyle derin veya düzensiz yaraları tedavi etmekte zorluk çıkarıyor.

Ayrıca bu malzemeler ısı ve neme karşı hassas oldukları için zorlu şartlarda saklanmaları kısıtlanıyor. KAIST ekibi, derin veya engebeli olanlar da dahil olmak üzere pek çok şekil ve boyuttaki yaraya uygulanabilen toz formundaki bu ajanı geliştirerek bu sınırlamaların önüne geçiyor.

Eski tip toz hemostatikler, sadece kanı fiziksel olarak emerek bir bariyer oluşturdukları için kısıtlı bir kapasiteye sahipti. Araştırma ekibi bu sorunu çözmek için kandaki iyonik reaksiyonlara odaklandı.

Geliştirilen "AGCL tozu", kalsiyum ile reaksiyona girerek ultra hızlı jelleşme sağlayan doğal malzemeler ile kan bileşenlerine bağlanan kitosanın birleşiminden oluşuyor. Kandaki kalsiyum gibi katyonlarla reaksiyona girerek bir saniyede jel haline geliyor ve yarayı anında kapatıyor.

Güç, güvenlik ve doku onarımı
AGCL tozu, kendi ağırlığının 7 katından fazlasını (yüzde 725) emebilen üç boyutlu bir yapıya sahip olmasıyla öne çıkıyor. Bu sayede, yüksek basınçlı ve aşırı kanamalı durumlarda bile kan akışını hızla engelliyor. Elle güçlü bir şekilde bastırılmaya dayanabilecek düzeyde, ticari ürünlerden daha üstün bir yapışma gücü sergiliyor.

Tamamen doğal kaynaklı malzemelerden oluşan toz, yüzde 99'un üzerinde hücre canlılık oranı ve yüzde 99,9 antibakteriyel etki gösteriyor. Hayvan deneylerinde, hızlı yara iyileşmesi ve kan damarı ile kolajen rejenerasyonunun teşviki gibi mükemmel doku onarım etkileri doğrulanıyor.

Savunma sanayinden sivil tıbba
Sürdürülen cerrahi karaciğer yaralanması deneylerinde, kanama miktarı ve durma süresinin ticari ajanlara göre önemli ölçüde azaldığı, karaciğer fonksiyonlarının ameliyattan iki hafta sonra normal seviyelere döndüğü gözlemleniyor.

Ayrıca bu ajan, oda sıcaklığında ve yüksek nemli ortamlarda iki yıl boyunca performansını koruyabiliyor.

Ulusal savunma amaçlarıyla geliştirilen bu ileri malzeme teknolojisi; afet sahaları, gelişmekte olan ülkeler ve tıbbi hizmetlerin yetersiz olduğu bölgeler dahil olmak üzere tüm acil tıp alanlarında uygulanma potansiyeli taşıyor.

İtalya’nın Piemonte bölgesinde kaybolan bir dağcının bulunması, arama-kurtarmada yapay zekanın hayat kurtarıcı potansiyelini ortaya koydu. Haftalar, hatta aylar sürebilen aramalar bu vakada saatler içinde sonuç verdi.

Deneyimli dağcı ve ortopedi cerrahı Nicola Ivaldo’dan haber alınamayınca alarm verildi. 66 yaşındaki Ivaldo, pazarı pazartesiye bağlayan gece işe gelmeyince kayıp ilan edildi. Tek başına yola çıkan Ivaldo, nereye gittiğini kimseyle paylaşmamıştı. Kurtarma ekiplerinin elindeki tek ipucu, Castello di Pontechianale’de bulunan aracı ve telefonundan alınan son sinyaldi.

Arama alanının boyutu devasaydı
Bu veriler, Ivaldo’nun Cottian Alpleri’nin iki simge zirvesinden birine yönelmiş olabileceğini düşündürdü. 3 bin 841 metreyle Monviso ya da komşusu Visolotto. Ancak her iki dağın da yüzlerce kilometrelik parkur ağı ve çok sayıda rota barındırması, arama alanını devasa boyutlara taşıdı.

Kayıp günü havanın iyi olması, popüler rotalarda kalabalık oluşmasına rağmen kimsenin Ivaldo’yu görmemesi, deneyimli dağcının daha ücra bir güzergah seçtiğine işaret etti.

Yaklaşık bir hafta boyunca 50’den fazla kurtarıcı karadan tarama yaptı. Helikopterler de havadan defalarca aradı. Ancak eylül sonundaki erken kar yağışıyla birlikte, Ivaldo’nun canlı bulunma umudu tükendi ve arama durduruldu.

Yapay zeka devreye girdi
Temmuz 2025’te, karların büyük ölçüde erimesinin ardından arama yeniden başlatıldı. Bu kez ekiplerin yanında yapay zeka vardı. Drone'lardan çekilen binlerce yüksek çözünürlüklü fotoğrafı analiz edebilen bir yazılım kullanıldı.

İki drone beş saat içinde görüntüleri topladı. Fotoğraflar aynı gün analiz edilerek, ekiplerin yoğunlaşması gereken noktalar belirlendi. Olumsuz hava, bazı noktalara yaklaşmayı geciktirse de sonuç kısa sürede geldi.

Kırmızı kask ipucu oldu
Aramanın üçüncü gününde, yapay zekanın işaretlediği alanlardan birinde Ivaldo’nun cansız bedeni, Monviso’nun kuzey yamacındaki bir bölgede yaklaşık 3 bin 150 metre irtifada bulundu ve helikopterle çıkarıldı.

Kilit ipucu, yazılımın "ilgi noktası" olarak belirlediği kırmızı bir kask oldu. Üçe indirilen olası noktaların birinde görülen kırmızı nesne, ertesi sabah yapılan yakın incelemede Ivaldo’nun kaskı çıktı..

Drone'ların manevra kabiliyeti
Operasyonda drone'ların manevra kabiliyeti belirleyici oldu. Helikopterlerin yaklaşamadığı kaya duvarlarına ve dar kulvarlara girebilen drone'lar, 452 dönüm alanı taradı, 2 bin 600’den fazla fotoğraf çekildi.

Torino Dağ Kurtarma İstasyonu Şefi ve drone pilotu Saverio Isola, “İki yıl öncesine kadar bu fotoğrafların her birini tek tek biz inceliyorduk.” yorumu yaptı.

Yapay zeka, pikselleri tek tek tarayarak onlarca “anomali” belirledi. Ancak son eleme yine insan uzmanlığıyla yapıldı.