ABD Enerji Bakanlığı, 100 bin tonluk nükleer atık stoğunu eritemeyince çareyi eyaletlere dev teşvikler sunmakta buldu. "Atığı göm, yatırımı kap" modeliyle Utah ve Tennessee gibi eyaletler mercek altına alınırken, uzmanlar Yucca Mountain faciasının tekrarlanmasından korkuyor

Trump yönetimi, yapay zeka odaklı enerji talebini karşılamak için küçük nükleer reaktörleri devreye almayı planlarken, ortaya çıkacak yüksek derecede radyoaktif atıklar için yine geleneksel bir çözümü gündeme getiriyor:

Atıkların derin yeraltı depolarına gömülmesi.

Reuters'ın haberine göre ise ortada ciddi bir sorun var. Böyle bir “çok derin çukur” hala yok. ABD genelinde nükleer santrallerde ve farklı tesislerde geçici olarak depolanan yaklaşık 100 bin ton radyoaktif atık stoku ise her geçen yıl büyümeye devam ediyor.

Washington’dan formül
Bu açmazı aşmak için ABD yönetimi, eyaletlere cazip bir teklif sunuyor. Enerji Bakanlığı’nın (DOE) geçen hafta yayımladığı bir öneriye göre, eyaletlerden kullanılmış nükleer yakıt için kalıcı jeolojik depolama tesisine ev sahipliği yapmaları isteniyor.

Bu tesislerin, yeni nükleer reaktörler, atık yeniden işleme merkezleri, uranyum zenginleştirme tesisleri ve veri merkezlerini de içeren geniş bir kampüsün parçası olması planlanıyor.

DOE’nin yayımladığı “bilgi talebi” (RFI), politika açısından önemli bir değişime işaret ediyor. Nükleer enerjiyi büyütme hedefi, artık kalıcı atık çözümü şartıyla birlikte ele alınıyor ve karar süreci yerel topluluklara bırakılıyor. DOE Nükleer Enerji Ofisi’ne göre bu kararlar, on milyarlarca dolarlık yatırım ve binlerce istihdam anlamına geliyor.

Axios: ABD ve Rusya arasındaki nükleer silahlanmayı sınırlayan New START anlaşması yenilendi
Axios: ABD ve Rusya arasındaki nükleer silahlanmayı sınırlayan New START anlaşması yenilendi
'Havuç ve sopa' stratejisi
ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu’nun (NRC) eski yetkililerinden Lake Barrett, yaklaşımı şu sözlerle özetliyor:

“Bu paket, istenmeyen bir atık tesisinin yanına çok büyük ekonomik teşvikler koymak anlamına geliyor.”

Barrett’a göre Utah ve Tennessee gibi eyaletler nükleer yatırımlara şimdiden ilgi göstermiş durumda.

Eyaletlerin tekliflere yanıt vermesi için 60 günlük süre bulunuyor.

Trump’ın hedefi: Nükleer gücü dörde katlamak
Başkan Donald Trump, yapay zekayı besleyen veri merkezlerinin ve elektrikli ulaşımın enerji talebini artırmasıyla birlikte, ABD’nin nükleer enerji kapasitesini 2050’ye kadar 400 gigavata, yani dört katına çıkarmayı hedefliyor.

Bu kapsamda DOE, 2025’te 11 yeni gelişmiş nükleer reaktör tasarımını hızlandırılmış lisans sürecine aldı ve bu yıl 4 Temmuz’a kadar üç pilot reaktörün inşa edilmesini amaçlıyor.

Ancak kamuoyunun nükleer enerjiye desteği, büyük ölçüde atıkların yerin derinliklerine güvenli şekilde gömülebileceği vaadine bağlı.

Trump'ın vereceği karar Orta Doğu'yu kökünden değiştirebilir: Hamaney'i kaçırma operasyonu masada
Trump'ın vereceği karar Orta Doğu'yu kökünden değiştirebilir: Hamaney'i kaçırma operasyonu masada
Yucca Mountain’dan ders alınmadı mı?
ABD, kalıcı atık deposu arayışına ilk olarak 1983’te başladı ve 1987’de Nevada’daki Yucca Mountain bölgesini seçti. Ancak Nevada milletvekillerinin güvenlik endişeleri ve turizm sektörüne olası etkiler nedeniyle yürüttüğü muhalefet sonucu, Barack Obama yönetimi 2010’da projeyi durdurdu. O tarihe kadar yaklaşık 15 milyar dolar harcanmıştı.

ABD, İngiltere, Kanada, Çin ve İsveç gibi ülkeler, küçük modüler reaktörleri (SMR) nükleer enerjinin geleceği olarak görüyor. Bu reaktörlerin fabrikalarda üretilip sahada hızla kurulması hedefleniyor.

Uzmanlara göre SMR’ler, atık sorununu çözmüyor. 2022’de yayımlanan bir akademik çalışmaya göre, birçok SMR tasarımı, üretilen elektrik başına mevcut büyük reaktörlerle aynı hatta daha fazla atık üretiyor.

Worcester Polytechnic Institute’tan Prof. Seth Tuler, bu yaklaşımı sert sözlerle eleştiriyor:

“Sistemin tamamı düşünülmeden geliştirilen tasarımlar, uzun vadede güvenli ve etkin bir atık yönetimini ciddi şekilde riske atıyor.”

Trump'ı sinirlendiren cesur lider ifadesi: Beyaz Saray'da 'bu adam aptal' denilerek görevden alınan isim
Trump'ı sinirlendiren cesur lider ifadesi: Beyaz Saray'da 'bu adam aptal' denilerek görevden alınan isim
Kalıcı depo: Küresel sorun
ABD, Kanada ve Avrupa’da nükleer atıkların büyük bölümü santral sahalarında geçici olarak depolanıyor. ABD’deki 90’dan fazla reaktör, her yıl yaklaşık 2 bin ton yeni atık üretiyor.

2024 sonu itibarıyla ABD’li vergi mükellefleri, şirketlere atık depolama tazminatı olarak 11,1 milyar dolar ödedi.

Dünyada kalıcı depo konusunda en ileri ülke Finlandiya. Olkiluoto’daki tesis, onlarca yıllık hazırlığın ardından ticari faaliyete geçmeye hazırlanıyor. İsveç, Kanada, İsviçre ve Fransa da benzer projeler üzerinde çalışıyor. İngiltere ise hedefini 2050’lerin sonu olarak belirlemiş durumda.

İngiltere’de Dounreay nükleer sahasının temizliği, atık yönetimi zorlukları nedeniyle 2033’ten 2070’lere ertelendi. Bölgedeki bazı nükleer sahalar, altyapıları hazır olduğu için veri merkezi projelerine aday gösterilse de, radyoaktif kalıntılar hala ciddi bir sorun teşkil ediyor.

Uzmanlara göre, nükleer enerjinin geleceği yalnızca yeni reaktörlerin inşasına değil, atıkların kalıcı ve güvenli şekilde bertaraf edilmesine bağlı. Aksi halde “geçici çözümler”, onlarca yıl sürecek yeni krizlerin kapısını aralayabilir.