ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yardım eden veya bu ülkeyle ticari ilişkilerini devam ettiren tüm ülkelere “devasa ekonomik yaptırımlar” uygulanacağını açıkladı.
Trump, Truth Social hesabından tamamen büyük harflerle yaptığı paylaşımda, “bir ülkeye karşı bugüne kadar yürütülen en ezici ekonomik operasyonu” başlattığını belirtti. Trump, paylaşımında uygulanacak yaptırımlara ilişkin ayrıntı vermezken, hedef alınacak ülkelerin isimlerini de açıklamadı.
Açıklama, ABD ve İsrail’in şubat ayı sonunda başlattığı çatışmalarda İran ile sağlanan 60 günlük ateşkes sürecinin pazartesi günü sona ermesinin ardından geldi. Ateşkes sürecinin tamamlanmasına rağmen diplomatik veya askeri bir çözüm yoluna girilemedi.
Trump’ın açıklamaları, nisan ayında Tahran ile iş yapan yabancı banka ve şirketleri yaptırım kapsamına almak amacıyla başlatılan “Ekonomik Öfke Operasyonu” adlı baskı kampanyasının genişletileceğine işaret ediyor.
Trump, çarşamba akşamı yaptığı paylaşımda, İran’ın ABD ile anlaşmaya varmayı başaramadığını ifade ederek ülkeye karşı “ekonomik D-Günü” başlattığını duyurdu.
Finans kuruluşlarının, işletmelerin, havalimanlarının veya kamu kurumlarının İran’a herhangi bir şekilde can damarı olmasına izin veren ülkelerin “devasa ekonomik yaptırımlarla” karşı karşıya kalacağını belirten Trump, yaptırımların kapsamına ilişkin ayrıntı paylaşmadı.
Trump ayrıca petrol kaçakçılığı, takas hatları, nakit transferleri, döviz büroları, gemi sicilleri ve paravan şirketler dahil tüm faaliyetlerin derhal durdurulması gerektiğini belirterek ilgili tarafları uyardı.
Paylaşımında Çin’in ismini doğrudan kullanmayan Trump’ın açıklamaları, İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunan Çin’deki işletmeleri de gündeme getirdi.
Savaşın başlamasından bu yana Washington, ağırlıklı olarak Çin’in doğusundaki Shandong eyaletinde bulunan ve “demlik” olarak adlandırılan bağımsız özel petrol rafinerilerine çok sayıda yaptırım uyguladı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de geçtiğimiz hafta ABD’nin yakın zamanda İran’a dünyada benzeri görülmemiş bir ekonomik tecrit uygulayacağını açıklamıştı.
ABD Hazine Bakanlığı ve Pentagon, nisan ayında “Ekonomik Öfke Operasyonu”nu duyurmuştu. Operasyonla yaptırımlar uygulanması ve yabancı uluslararası kuruluşların İran ile iş yapmasının engellenmesi yoluyla ülkenin gelir kaynaklarının çökertilmesi amaçlanıyordu. Operasyon ayrıca İran’dan gerçekleştirilen ihracatı durdurmayı amaçlayan bir deniz ablukasını da içeriyordu.
Hafta başında ise Trump’ın Fox News muhabirine verdiği telefon röportajında, ABD’nin müttefiki Umman’ı kendi yönetiminin İran ile gerçekleştirdiği görüşmelere “engel olması” durumunda bombalamakla tehdit ettiği bildirilmişti.
ABD ve Umman, küresel ekonomi açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden trafiğe açılması amacıyla Tahran ile ayrı ayrı müzakereler yürütüyor.
Çatışmalar, Hürmüz Boğazı’ndaki nakliye trafiğini ciddi şekilde aksatırken küresel enerji fiyatlarının yükselmesine neden oldu. Dünyadaki ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor.
Kasım ayında gerçekleştirilecek ABD ara seçimleri öncesinde Trump, savaşın Amerikalı tüketiciler üzerinde oluşturduğu mali yük nedeniyle baskı altında bulunuyor.