Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de hayata gözlerini yummasının üzerinden 88 yıl geçti. Türk milletinin bağımsızlık mücadelesine öncülük eden ve 103 yıl önce Cumhuriyet'i kuran Atatürk, askeri başarıları, siyasi liderliği ve gerçekleştirdiği reformlarla tarihte önemli bir yer edindi.
Selanik'ten Başlayan Bir Yaşam
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te dünyaya geldi. İlköğrenimine annesi Zübeyde Hanım'ın isteği üzerine Hafız Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde başladı. Daha sonra babası Ali Rıza Efendi'nin tercih ettiği Şemsi Efendi Mektebi'ne geçerek ilkokul eğitimini tamamladı.
Ortaöğrenimine Selanik Mülkiye Rüştiyesi'nde başlayan Mustafa Kemal, kendi isteğiyle bu okuldan ayrılarak Selanik Askeri Rüştiyesi'ne geçti. Ardından Manastır Askeri İdadisi'ni ikincilikle tamamladı. Askeri eğitiminin yanında yabancı dil öğrenimine de önem vererek Selanik'te Fransızca dersleri aldı.
1899 yılında İstanbul'daki Harp Okulu'na giren Mustafa Kemal, 1902'de teğmen rütbesiyle mezun oldu. Harp Akademisi'ndeki eğitimini ise 1905 yılında kurmay yüzbaşı olarak tamamladı.
Askeri Kariyerinin İlk Yılları
Mustafa Kemal, 1905 yılında kurmaylık stajı için Şam'daki 5. Ordu emrine atandı. Suriye bölgesindeki hizmetleri nedeniyle kendisine Beşinci Rütbe'den Mecidi Nişanı verildi.
1907'de Manastır merkezli 3. Ordu Karargahı'na atanan Mustafa Kemal, Selanik'teki kurmay şubede görev yaptı.
1909 yılında İstanbul'daki 31 Mart Vakası'nı bastırmak üzere oluşturulan Hareket Ordusu'nda yer aldı. Bir yıl sonra Arnavutluk'taki isyana yönelik askeri harekatta görevlendirildi.
İtalya'nın 1911'de Trablusgarp'a asker çıkarması üzerine bölgeye giden Mustafa Kemal, Tobruk ve Derne'de Türk kuvvetlerini yönetti. Tobruk'ta İtalyan kuvvetlerine karşı başarı elde etti.
6 Mart 1912'de Derne Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, aynı yıl başlayan Balkan Savaşı sırasında Gelibolu ve Bolayır'daki birliklerde görev aldı. Dimetoka ve Edirne'nin geri alınmasında etkili oldu.
Çanakkale'de Tarihe Geçen Mücadele
Balkan Savaşları'nın ardından 1913 yılında Sofya'ya askeri ataşe olarak atanan Mustafa Kemal, Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine cephede görev almak istedi.
Başkomutanlık Vekaletine yaptığı başvuruda vatan savunmasının her şeyden önemli olduğunu vurgulayan Mustafa Kemal, 1915 yılında Tekirdağ'da oluşturulan 19. Tümen Komutanlığına getirildi.
Çanakkale Savaşları sırasında komutasındaki birliklerle düşman kuvvetlerinin ilerleyişini durdurmada önemli rol üstlendi.
Conkbayırı'ndaki çatışmalarda cephanesi tükenen askerlere süngülerini kullanmaları yönünde emir veren Mustafa Kemal, savaşın kritik anlarında gösterdiği liderlikle öne çıktı.
Muharebeler sırasında göğsüne isabet eden bir şarapnel parçasının cebindeki saate çarpması sayesinde ölümden kurtuldu.
Çanakkale'deki başarılarıyla “Anafartalar Kahramanı” olarak tanınan Mustafa Kemal, daha sonra Doğu Cephesi'nde görev aldı. 1916 yılında Rus kuvvetlerine karşı yürütülen harekatta Bitlis ve Muş'un geri alınmasını sağladı ve generalliğe yükseldi.
Milli Mücadele'nin İlk Adımı Samsun'da Atıldı
1917 yılında Filistin ve Suriye'deki 7. Ordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, aynı yıl Veliaht Vahdettin ile Almanya'ya giderek askeri incelemelerde bulundu.
1918'de yeniden Suriye Cephesi'nde görev yapan Mustafa Kemal, savaşın son döneminde İngiliz kuvvetlerinin İskenderun ve çevresindeki hareketlerini yakından takip etti. Hükümetin işgal karşısındaki tutumunu eleştirdi.
Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı ve 7. Ordu'nun kaldırılmasının ardından İstanbul'a döndü.
13 Kasım 1918 ile 16 Mayıs 1919 tarihleri arasında İstanbul'da bulunan Mustafa Kemal, ülkenin geleceğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu ve yakın arkadaşlarıyla görüşmeler gerçekleştirdi.
16 Mayıs 1919'da İstanbul'dan ayrılan Mustafa Kemal, 19 Mayıs'ta Samsun'a ulaşarak Milli Mücadele'nin başlangıcına öncülük etti.
22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Genelgesi ile vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu duyurdu.
Askerlik görevinden istifa ederek 23 Temmuz'da Erzurum, 4 Eylül'de ise Sivas'ta toplanan kongrelere başkanlık etti.
Bu kongrelerde milli bağımsızlık, vatanın bütünlüğü ve manda ile himayenin reddedilmesi yönünde alınan kararlar, yeni devletin kuruluş sürecinde belirleyici oldu.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Açıldı
Mustafa Kemal'in öncülüğünde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Mustafa Kemal, Meclis ve Hükümet Başkanı seçildi.
TBMM'nin açılmasından 17 gün önce, 6 Nisan 1920'de Mustafa Kemal'in talimatıyla Anadolu Ajansı kuruldu.
Milli Mücadele'nin sesini dünyaya duyurmak amacıyla kurulan ajans, Kurtuluş Savaşı'nın gelişmelerini ve TBMM'nin aldığı kararları kamuoyuna aktardı.
Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında 10 Ağustos 1920'de imzalanan Sevr Antlaşması ise Ankara'daki milli yönetim tarafından kabul edilmedi.
Mustafa Kemal, Sevr Antlaşması'nın Türkiye'nin siyasi, adli, ekonomik ve mali bağımsızlığını ortadan kaldırmayı hedeflediğini belirterek antlaşmayı tanımadıklarını açıkladı.
Sakarya Zaferi ve Büyük Taarruz
Yunan kuvvetlerinin Anadolu'daki ilerleyişi, 1921 yılında gerçekleştirilen Birinci ve İkinci İnönü Savaşları ile durduruldu.
23 Ağustos 1921'de başlayan Sakarya Meydan Muharebesi'nde Türk ordusunun savunmasını yöneten Mustafa Kemal, savaşın yalnızca belirli bir hat üzerinde değil, vatanın tamamında sürdürüleceğini vurguladı.
22 gün süren Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı.
Bu başarının ardından TBMM, Mustafa Kemal'e “Mareşal” rütbesi ve “Gazi” ünvanını verdi.
Sakarya Zaferi sonrasında 13 Ekim 1921'de Kars Antlaşması, 20 Ekim 1921'de ise Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı.
26 Ağustos 1922'de Mustafa Kemal'in başkomutanlığında Büyük Taarruz başlatıldı. 30 Ağustos'taki Dumlupınar Meydan Muharebesi'nde Yunan ordusu yenilgiye uğratıldı.
Türk ordusu, ilerleyişini sürdürerek 9 Eylül 1922'de İzmir'e girdi.
Askeri zaferlerin ardından 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı ve Kurtuluş Savaşı'nın askeri aşaması sona erdi.
Lozan Antlaşması ve Cumhuriyet'in İlanı
24 Temmuz 1923'te İsmet İnönü başkanlığındaki Türk heyeti ile ilgili devletlerin temsilcileri arasında Lozan Barış Antlaşması imzalandı.
Türkiye'nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması açısından tarihi önem taşıyan antlaşma, yeni devletin kuruluş sürecinde önemli bir dönüm noktası oldu.
29 Ekim 1923'te TBMM tarafından Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
1938'deki vefatına kadar dört kez Cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, Türkiye'nin siyasi, toplumsal ve ekonomik yapısında kapsamlı değişimlere öncülük etti.
14 Haziran 1926'da kendisine yönelik suikast girişiminin ortaya çıkarılmasının ardından yaptığı açıklamada, Cumhuriyet'in devamlılığının kendi yaşamından daha önemli olduğunu vurguladı.
24 Kasım 1934'te kabul edilen 2587 sayılı Kanun ile Mustafa Kemal'e “Atatürk” soyadı verildi ve bu soyadının başkaları tarafından kullanılması yasaklandı.
Ekonomi, Tarım ve Dış Politikada Önemli Adımlar
Atatürk döneminde Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını güçlendirmeye yönelik çeşitli çalışmalar yürütüldü.
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkilerini azaltmak ve sanayileşmeyi hızlandırmak amacıyla 1933 yılında Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlandı.
Tarımsal üretimin geliştirilmesine de önem veren Atatürk, 1925'ten itibaren çiftliklerde yürütülen çalışmalarla verimsiz arazilerin tarıma kazandırılmasını destekledi.
Dış politikada Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne katılması, Balkan Antantı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı gibi gelişmeler, ülkenin uluslararası ilişkilerinde önemli yer tuttu.
Atatürk, Hatay'ın Türkiye'ye katılması konusuyla da yakından ilgilendi. Hatay'ın Türkiye'ye katılması, Atatürk'ün vefatından sonra 1939 yılında gerçekleşti.
10 Kasım 1938: Türkiye Ata'sını Kaybetti
Yaşamını Türkiye'nin bağımsızlığına ve çağdaşlaşmasına adayan Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05'te İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda 57 yaşında hayatını kaybetti.
Atatürk'ün vefatı Türkiye'de ve dünyanın birçok ülkesinde büyük üzüntüyle karşılandı.
Naaşı, 16 Kasım'da Dolmabahçe Sarayı'nda katafalka konularak halkın ziyaretine açıldı.
19 Kasım'da düzenlenen törenin ardından cenazesi Yavuz Zırhlısı ile İzmit'e, buradan da trenle Ankara'ya götürüldü.
20 Kasım'da Ankara'da karşılanan Atatürk'ün naaşı, TBMM önünde katafalka konuldu.
21 Kasım 1938'de gerçekleştirilen devlet töreninin ardından Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine yerleştirildi.
Atatürk'ün naaşı, 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e nakledildi.
88 Yıl Sonra Aynı Saygı ve Özlemle Anılıyor
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna öncülük eden Mustafa Kemal Atatürk, ölümünün 88'inci yılında Türkiye'de ve KKTC'de düzenlenen törenlerle anılıyor.
Askeri başarıları, Cumhuriyet'in kuruluşundaki liderliği ve hayata geçirdiği reformlarla tarihte iz bırakan Atatürk'ün mirası, aradan geçen yıllara rağmen önemini koruyor.
