Tarımsal Araştırma Enstitüsü (TAE), Türkmenköy İstasyonu'nda 21 zeytin çeşidi üzerinde yürüttüğü adaptasyon çalışmalarında elde edilen bulguları üreticilerle paylaştı. Araştırmalarda çeşitlerin verimliliği, erken ürün verme özellikleri, sofralık kalitesi ve bölge iklimine uyumu değerlendirildi.

2014 yılında oluşturulan deneme parselinde gerçekleştirilen tanıtımda, özellikle yüksek verim sağlayan ve kurak koşullara dayanıklılık gösteren çeşitler hakkında bilgi verildi.

Araştırmaların Sonuçları Alınmaya Başlandı

TAE Müdürü Cem Karaca, zeytin adaptasyon çalışmalarının uzun yıllar gerektirdiğini belirterek, 2010 yılında başlatılan araştırmaların sonuçlarının ortaya çıkmaya başladığını söyledi.

Yeni zeytin çeşitlerinin KKTC koşullarına uygunluğunun kamu kurumları tarafından araştırılmasının önemine dikkat çeken Karaca, üreticilerin bahçe kurarken Enstitünün deneme sonuçlarından yararlandığını ifade etti.

Ada Yerlisi Zeytini 2024'te Tescil Edildi

TAE Ziraat Yüksek Mühendisi Hüseyin Karanfil, 2010 yılında yerli zeytinin genetik özelliklerini belirlemek amacıyla çalışmalara başladıklarını ve adada yaygın olarak yetiştirilen yerel çeşidin 2024 yılında "Ada Yerlisi" adıyla tescillendiğini açıkladı.

Karanfil, bu gelişmenin araştırmalar açısından en önemli kazanımlardan biri olduğunu belirtti.

Yanlış zeytin çeşidi seçiminin üreticilere uzun yıllar sürebilecek ekonomik kayıplar yaşatabileceğini vurgulayan Karanfil, adaptasyon çalışmalarının temel hedeflerinden birinin bu riskleri azaltmak olduğunu söyledi.

Araştırmalarda, geç meyve vermeye başlayan çeşitlerin mutlaka düşük verimli olmadığı sonucuna ulaştıklarını da kaydetti.

Ağaçların Yüzde 90-95'inden Ürün Alındı

2014 yılında Türkiye'den seçilen zeytin çeşitleriyle kurulan deneme parselinde, Ada Yerlisi dışında 20 farklı çeşidin incelendiği bildirildi.

Karanfil, 2026 yılında parseldeki ağaçların yüzde 90-95'inden ürün alınması üzerine alanın halkın ziyaretine açılmasına karar verildiğini açıkladı.

Araştırmalarda ülkenin kurak iklim koşullarını yansıtmak amacıyla farklı sulama yöntemleri uygulandığını belirten Karanfil, bazı ağaçların haftada bir, bazılarının ise üç haftada bir sulandığını ifade etti.

Zeytinyağı Kalitesinde Hasat Zamanı Önemli

Karanfil, kaliteli zeytinyağı elde edilmesinde zeytinin hasat zamanı ve sıkım koşullarının belirleyici olduğunu söyledi.

Yeşil zeytinden elde edilen yağ miktarının daha düşük olmasına rağmen polifenol oranının yüksek olduğunu belirten Karanfil, meyvenin olgunlaşmasıyla birlikte yağın özelliklerinin değiştiğini anlattı.

Zeytinlerin en geç üzerinde siyah benekler görülmeye başlandığında hasat edilmesi gerektiğini vurgulayan Karanfil, tamamen kararmış zeytinlerden elde edilen yağın polifenol oranının ve genel kalitesinin düşebildiğini ifade etti.

Kıbrıs'ın kurak iklim koşullarının zeytinlerde polifenol oluşumunu artırabildiğini belirten Karanfil, bunun yerel zeytinyağları açısından önemli bir özellik olduğunu kaydetti.

Zeytinyağı Üretiminde Sıkım Yöntemlerine Dikkat Çekildi

Zeytinyağı üretiminde sıcaklık ve bekletme süresinin doğru ayarlanması gerektiğine dikkat çeken Karanfil, ülkede yaygın olarak kullanılan bazı sıkım yöntemlerini eleştirdi.

Yerel işletmelerde ezilen zeytin hamurunun genellikle 25-30 dakika bekletildiğini belirten Karanfil, Yunanistan'da ziyaret ettiği bir işletmede sıkımın 22 derecede ve 1 saat 45 dakikalık bekletme süresiyle gerçekleştirildiğini aktardı.

Enstitü bünyesinde zeytinyağında tağşiş ve asitlik ölçümlerinin yapılabildiği bir laboratuvar bulunduğunu açıklayan Karanfil, polifenol değerini ölçebilecek donanıma ise henüz sahip olmadıklarını söyledi.

Öne Çıkan Zeytin Çeşitleri Açıklandı

Deneme çalışmalarında dikkat çeken çeşitler ve özellikleri şöyle sıralandı:

  • Eşek Zeytini: İri meyveli, sofralık kullanıma uygun.

  • Sarı Ulak: Sofralık ve yağlık olarak değerlendirilebiliyor.

  • Gemlik: Denemede öne çıkan çeşitler arasında.

  • Butko: Erken verime yatıyor, sofralık ve yağlık kullanıma uygun ancak gövde ağaç sarı kurduna hassas.

  • Sinop 4-14: Yüksek verimiyle dikkat çekiyor.

  • Domat: Sofralık kullanıma uygun.

  • Girit: Yağlık, geç verime yatan ve kuraklığa dayanıklı.

  • Uslu: Yüksek ve düzenli verim sağlıyor.

  • Çilli: Yağlık ve sofralık, yüksek ve yıllık verim özelliğine sahip.

  • Memecik: Yerli zeytine benzer özellikler taşıyor, verim yılında yüksek ürün sağlıyor.

  • Eğri Burun: Yüksek verimli, yağlık çeşit.

Bilimsel Rapor Hazırlanacak

Araştırmaların henüz tamamlanmadığını belirten Karanfil, elde edilen sonuçların bilimsel bir raporla değerlendirileceğini söyledi.

Öne çıkan zeytin çeşitlerinin fidanlarının ithalatına izin verilmesi amacıyla ilgili Bakanlığa başvuruda bulunduklarını açıklayan Karanfil, çalışmaların devam edeceğini kaydetti.

TAE'nin zeytin araştırmaları, Türkiye Kalkınma ve Ekonomik İş Birliği Ofisi'nin desteğiyle yürütülüyor.